ΠΩΣ ΦΤΙΑΧΝΕΤΑΙ Η ΦΛΟΓΕΡΑ

Ο ήλιος είχε αρχίσει να γέρνει πίσω από τις κορυφές των βουνών, βάφοντας τις χαράδρες με ένα βαθύ, πορφυρό χρώμα. Ο Γιάννος,

καθισμένος στη ρίζα μιας αιωνόβιας δρυός, παρακολουθούσε το κοπάδι που βόσκαγε ήσυχα στις πλαγιές. Η ησυχία του βουνού διακοπτόταν μόνο από τα κουδούνια των προβάτων και το μακρινό κελάηδισμα ενός κοτσυφιού. Μέσα στο ταγάρι του, ανάμεσα στο ψωμί και το λιγοστό τυρί, είχε φυλαγμένο από μέρες ένα καλάμι διαλεχτό. Το είχε κόψει από το ποτάμι την περασμένη εβδομάδα, ένα καλάμι ίσιο, γερό, που το είχε αφήσει ο ήλιος να το ψήσει μέχρι να πάρει το χρώμα του κεχριμπαριού. Με τον σουγιά του, που η λάμα του άστραφτε στο λιγοστό φως, άρχισε να δουλεύει το στόμιο. Το χέρι του, αν και ροζιασμένο από τη σκληρή δουλειά, κινούνταν με μια απρόσμενη λεπτότητα. «Για τη Χάιδω», ψιθύρισε, και η σκέψη της κοπέλας με τα μαύρα μάτια και το γέλιο που έμοιαζε με τρεχούμενο νερό, του έδινε υπομονή. Αφού καθάρισε το εσωτερικό του καλαμιού με μια πυρωμένη βέργα που είχε ετοιμάσει στη μικρή του φωτιά, ήρθε η ώρα για τις τρύπες. Μέτρησε με τα δάχτυλά του τις αποστάσεις —τρεις πόντους η μία από την άλλη— και με την πυρωμένη μύτη ενός σίδερου άρχισε να ανοίγει τις έξι πληγές που θα έβγαζαν τη φωνή του ξύλου. Η μυρωδιά του καμένου καλαμιού ανακάτευτηκε με το άρωμα του θυμαριού που ανέδυε το χώμα. Όταν τελείωσε, την άλειψε με λίγο λάδι και την έτριψε με το μάλλινο μανίκι του μέχρι να γυαλίσει. Την ακούμπησε στα χείλη του. Το πρώτο φύσημα ήταν διστακτικό, σαν ανάσα του ίδιου του βουνού. Όμως το δεύτερο βγήκε καθαρό, κρυστάλλινο, ένας ήχος γεμάτος καημό και προσμονή. Η μελωδία ξεχύθηκε στη χαράδρα, ταξίδεψε πάνω από τις στάνες και έφτασε μέχρι το χωριό, εκεί που η Χάιδω άπλωνε τα ρούχα στην αυλή της. Εκείνη στάθηκε για μια στιγμή, αναγνώρισε το «λάλημμα» και ένα χαμόγελο φώτισε το πρόσωπό της. Ο Γιάννος δεν χρειαζόταν λόγια· η φλογέρα του τα έλεγε όλα στον άνεμο, κι ο άνεμος ήξερε πού να τα πάει.

Και αφου κάναμε τον πρόλογο με αυτη την ωραία βουκολική ιστορία ας πάμε στο κυρίως θέμα που είναι η κατασκευή της φλογέρας:

Η ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΤΣΟΠΑΝΙΚΗ ΦΛΟΓΕΡΑ: ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ
Η φλογέρα είναι το πιο απλό και ταυτόχρονα το πιο αγαπημένο μουσικό όργανο των ανθρώπων της υπαίθρου. Για τον τσοπάνη, η φλογέρα δεν ήταν απλό αντικείμενο, αλλά η ίδια η φωνή του βουνού.

ΤΑ ΜΕΡΗ ΤΗΣ ΦΛΟΓΕΡΑΣ
Σε αντίθεση με τις σύγχρονες φλογέρες που βλέπουμε στα σχολεία, η τσοπάνικη φλογέρα είναι ένα ενιαίο κομμάτι και δεν χωρίζεται σε κεφαλή ή πόδι.

Το Στόμιο: Είναι η άκρη από όπου φυσάμε. Εκεί το ξύλο είναι ξυσμένο με το μαχαίρι για να είναι λεπτό σαν κόψη, ώστε να «κόβει» τον αέρα και να βγάζει ήχο.

Το Σώμα: Ο κούφιος σωλήνας που μέσα του τρέχει ο αέρας.

Οι Τρύπες: Συνήθως έχει 6 τρύπες στην μπροστινή πλευρά, σε ίσες αποστάσεις η μία από την άλλη.

ΠΩΣ ΤΗΝ ΕΦΤΙΑΧΝΑΝ ΟΙ ΤΣΟΠΑΝΗΔΕΣ
Η κατασκευή της γινόταν με υλικά από τη φύση και εργαλεία που είχαν πάντα στο ταγάρι τους.

Το Καλάμι: Διάλεγαν ένα ίσιο και γερό καλάμι. Το άφηναν στον ήλιο να στεγνώσει καλά μέχρι να σκληρύνει και να πάρει ένα χρυσαφί χρώμα.

Το Καθάρισμα: Με μια λεπτή βέργα από σίδερο, την οποία πύρωναν στη φωτιά, έκαιγαν και καθάριζαν το εσωτερικό του καλαμιού για να γίνει λείο.

Το Άνοιγμα των Τρυπών: Πύρωναν μια πρόκα ή ένα σίδερο και άνοιγαν τις τρύπες καίγοντας το ξύλο. Το κάψιμο είναι σημαντικό γιατί «σφραγίζει» τις ίνες του καλαμιού για να μην σαπίσει από το σάλιο και την υγρασία.

Το Λάδωμα: Στο τέλος, άλειφαν τη φλογέρα με λάδι για να λάμπει και να βγάζει πιο γλυκό ήχο.

ΠΩΣ ΒΓΑΙΝΕΙ Ο ΗΧΟΣ
Η παραγωγή του ήχου είναι μια τέχνη που θέλει υπομονή:

Το Φύσημα: Ο παίκτης δεν βάζει τη φλογέρα μέσα στο στόμα. Την ακουμπά στα χείλη του πλάγια.

Το Σχίσιμο του Αέρα: Καθώς φυσάει, ο αέρας χτυπάει πάνω στην κοφτερή άκρη του στομίου, «σχίζεται» και έτσι δημιουργείται η μουσική.

Οι Νότες: Κλείνοντας και ανοίγοντας τις τρύπες με τα δάχτυλα, ο αέρας μέσα στη φλογέρα αλλάζει μήκος και έτσι βγαίνουν οι διαφορετικές φωνές (νότες).

Όσο πιο πολλές τρύπες κλείνει ο τσοπάνης, τόσο πιο βαρύς και βαθύς γίνεται ο ήχος. Όταν αφήνει τις τρύπες ανοιχτές, ο ήχος γίνεται ψιλός και χαρούμενος.



ΠΩΣ ΔΙΑΛΕΓΟΥΜΕ ΤΟ ΣΩΣΤΟ ΚΑΛΑΜΙ



Για να βρεις το κατάλληλο καλάμι και να ξεκινήσεις τη δική σου κατασκευή, υπάρχουν μερικά απλά μυστικά που ακολουθούσαν οι παλιοί:

1. Πού και πότε θα το βρεις
Η εποχή: Το καλύτερο καλάμι κόβεται τον χειμώνα (τον Γενάρη ή τον Φλεβάρη), όταν οι χυμοί του φυτού έχουν «πέσει». Έτσι το ξύλο είναι πιο γερό και δεν σαπίζει εύκολα.

Το μέρος: Ψάξε σε μέρη με τρεχούμενο νερό ή σε ρεματιές. Τα καλάμια που μεγαλώνουν εκεί είναι πιο ελαστικά και έχουν ωραίο χρώμα.

2. Τι να προσέξεις στην επιλογή
Το σόι (η ποιότητα): Διάλεξε ένα καλάμι που να είναι ίσιο και να μην έχει ρωγμές ή χτυπήματα.

Το πάχος: Για μια καλή φλογέρα, το καλάμι πρέπει να έχει πάχος όσο περίπου ο αντίχειράς σου (γύρω στα 2 με 2,5 εκατοστά).

Τα «γόνατα»: Προσπάθησε να βρεις ένα κομμάτι που να έχει μεγάλη απόσταση ανάμεσα στα γόνατά του (τους κόμπους που κάνει το καλάμι), ώστε να έχεις αρκετό ελεύθερο χώρο για να ανοίξεις τις τρύπες.

3. Το στέγνωμα
Αφού το κόψεις, μην το δουλέψεις αμέσως. Άφησέ το σε ένα σκιερό μέρος που αερίζεται καλά για μερικές εβδομάδες.

Μην το βάλεις απευθείας στον ήλιο όσο είναι χλωρό, γιατί μπορεί να σκάσει.

4. Πρώτα βήματα κατασκευής
Κόψε το κομμάτι που θέλεις (περίπου 30 με 40 πόντους).

Με ένα μακρύ σίδερο ή ένα τρυπάνι, καθάρισε προσεκτικά το εσωτερικό του από τα «γόνατα».

Λίμαρε την άκρη (το στόμιο) για να γίνει λεπτή σαν μαχαίρι.

Για να βρουν οι τσοπάνηδες τις σωστές αποστάσεις χωρίς χάρακες και μοιρογνωμόνια, χρησιμοποιούσαν το ίδιο τους το σώμα ως μέτρο. Η μέθοδος αυτή λέγεται «πρακτική» και βασίζεται στις αναλογίες του χεριού.

Πώς θα μετρήσεις για τις τρύπες
Το συνολικό μήκος: Μια καλή φλογέρα συνήθως έχει μήκος όσο δύο πιθαμές (η απόσταση από τον αντίχειρα ως το μικρό δάχτυλο με ανοιχτή παλάμη).

Το σημείο που ξεκινούν οι τρύπες: Από την κάτω άκρη της φλογέρας (εκεί που τελειώνει), μέτρησε τρεις πόντους (τρία δάχτυλα οριζόντια). Εκεί θα ανοίξεις την πρώτη τρύπα.

Η απόσταση μεταξύ των τρυπών: Η απόσταση από τη μία τρύπα στην άλλη είναι συνήθως ένας πόντος (ένα δάχτυλο).

Η ευθυγράμμιση: Είναι πολύ σημαντικό οι τρύπες να είναι σε μια απόλυτα ίσια γραμμή. Μπορείς να χαράξεις μια ελαφριά γραμμή με ένα μολύβι ή με τον σουγιά σου πριν ξεκινήσεις το κάψιμο.

Το "Κούρδισμα" με το αυτί
Οι παλιοί δεν είχαν μηχανήματα για να δουν αν η νότα είναι σωστή. Έκαναν το εξής:

Άνοιγαν πρώτα μια πολύ μικρή τρύπα.

Φυσούσαν και άκουγαν τον ήχο.

Αν ο ήχος ήταν πολύ "μπάσος", μεγάλωναν λίγο την τρύπα προς την πλευρά που φυσάμε (προς τα πάνω). Όσο μεγαλώνει η τρύπα, τόσο "ψιλαίνει" η νότα.

Μια συμβουλή για το κάψιμο
Μην βιάζεσαι! Πύρωσε το σίδερο καλά μέχρι να κοκκινίσει. Αν το σίδερο είναι κρύο, θα πιέσεις το καλάμι και μπορεί να σου ανοίξει ρωγμή. Το πυρωμένο σίδερο πρέπει να μπαίνει στο ξύλο σαν το μαχαίρι στο ζεστό βούτυρο.



Για να βγάλεις τον πρώτο σου σκοπό, πρέπει να μάθεις να «αγκαλιάζεις» τη φλογέρα με τα δάχτυλα, ώστε να μην χάνεται καθόλου αέρας.

Πώς τοποθετούμε τα χέρια
Το κράτημα: Χρησιμοποιούμε τα τρία μεσαία δάχτυλα από κάθε χέρι (δείκτη, μέσο και παράμεσο).

Το πάνω χέρι: Με το αριστερό χέρι κλείνουμε τις τρεις πάνω τρύπες (αυτές που είναι πιο κοντά στο στόμα μας).

Το κάτω χέρι: Με το δεξί χέρι κλείνουμε τις τρεις κάτω τρύπες.

Η στήριξη: Οι αντίχειρες μπαίνουν από κάτω για να κρατάνε σταθερό το καλάμι.

Η τέχνη του φυσήματος
Εδώ είναι το μυστικό του τσοπάνη:

Μην βάζεις τη φλογέρα μέσα στο στόμα. Ακούμπησέ την απαλά στα χείλη σου.

Σφίξε τα χείλη σου σαν να θέλεις να σβήσεις ένα κερί από μακριά.

Στείλε μια λεπτή και δυνατή γραμμή αέρα ακριβώς πάνω στην κόψη του στομίου. Μόλις ακούσεις τον πρώτο καθαρό ήχο, κράτα την ανάσα σου σταθερή.

Οι πρώτες νότες
Όλες κλειστές: Αν κλείσεις και τις 6 τρύπες καλά, θα βγει η πιο «βαριά» και χαμηλή νότα.

Ανεβαίνοντας: Άνοιξε σιγά σιγά μία-μία τρύπα ξεκινώντας από κάτω (από το δεξί χέρι). Θα δεις ότι ο ήχος γίνεται όλο και πιο ψιλός.

Το «κλάμα»: Αν ανοιγοκλείνεις γρήγορα μια τρύπα ενώ παίζεις, η φλογέρα θα βγάλει αυτό το τρεμουλιαστό ήχο που μοιάζει με κλάμα ή με κελάηδισμα πουλιού.

Μια παλιά συμβουλή
Οι παλιοί έλεγαν: «Η φλογέρα θέλει υπομονή». Μην απογοητευτείς αν στην αρχή ακούγεται μόνο ο αέρας σου. Μόλις βρεις τη σωστή γωνία στα χείλη σου, το καλάμι θα «ζωντανέψει» ξαφνικά και θα σου χαρίσει τη δική του φωνή.



Οι παλιοί στα βουνά είχαν πολλούς στίχους για να υμνήσουν τη φλογέρα, αφού αυτή ήταν που «μιλούσε» όταν εκείνοι σώπαιναν. Ένα από τα πιο όμορφα και γνωστά τραγούδια που δείχνει την αγάπη του τσοπάνη για το όργανό του είναι το παρακάτω:

ΟΛΟΙ ΟΙ ΚΑΜΠΟΙ ΠΡΑΣΙΝΟΙ
«Όλοι οι κάμποι πράσινοι κι όλα τα βουνά γαλάζια, κι ο Γιάννος παίζει τη φλογέρα του στη ράχη, στην ερημιά.

Παίζει τη μια, παίζει τη δυο, παίζει την τρίτη μέρα, για να μερώσει τα θεριά και να 'ρθει η Χάιδω πέρα.

— Λάλα το, Γιάννο, το καλάμι σου, λάλα το το φλογέρι, να μάθει ο κόσμος τον καημό και το δικό μας ταίρι.»

ΤΙ ΜΑΣ ΛΕΝΕ ΟΙ ΣΤΙΧΟΙ
Το «λάλημα»: Πρόσεξε πως οι τσοπάνηδες δεν έλεγαν «παίζω» τη φλογέρα, αλλά την «λαλάω». Την παρομοίαζαν δηλαδή με το κελάηδισμα των πουλιών.

Το «μερώμα»: Υπήρχε η δοξασία ότι ο γλυκός ήχος της φλογέρας μπορούσε να ημερέψει ακόμα και τα άγρια ζώα του δάσους.

Ο καημός: Η φλογέρα ήταν το μέσο για να βγάλει ο βοσκός τα εσώψυχά του, τον έρωτα ή τη νοσταλγία του.

ΕΝΑ ΜΙΚΡΟ ΜΥΣΤΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΤΕΛΟΣ
Όταν θα έχεις τη φλογέρα στα χέρια σου και θα είσαι έτοιμος να παίξεις, θυμήσου: Μην φυσάς δυνατά. Η φλογέρα θέλει την ανάσα σου γλυκιά και στρωτή, σαν το αεράκι που φυσάει στις κορυφές των βουνών το σούρουποΓια να κρατήσει η φλογέρα σου χρόνια και να μη χάσει τη γλυκιά της φωνή, πρέπει να την προσέχεις σαν ζωντανό πλάσμα. Το καλάμι και το ξύλο είναι υλικά που «αναπνέουν» και επηρεάζονται από τη ζέστη και την υγρασία.

Να τι πρέπει να κάνεις:

1. Το λάδωμα (Η «τροφή» της)
Αυτό είναι το πιο σημαντικό. Μια φορά το μήνα (ή όταν βλέπεις το ξύλο να ξεραίνεται), πρέπει να την περνάς με λάδι.

Τι λάδι: Το αμυγδαλέλαιο είναι το καλύτερο γιατί δεν ταγγίζει, αλλά και ένα καλό ελαιόλαδο κάνει δουλειά.

Πώς: Βουτάς ένα πανάκι στο λάδι και αλείφεις το καλάμι εξωτερικά. Για το εσωτερικό, δένεις το πανάκι σε μια λεπτή βέργα και την περνάς μέσα στο σωλήνα.

Γιατί: Το λάδι αδιαβροχοποιεί το ξύλο. Έτσι, η υγρασία από την ανάσα σου δεν ποτίζει τις ίνες και δεν σαπίζει το καλάμι.

2. Το στέγνωμα μετά το παίξιμο
Όταν τελειώνεις το παίξιμο, η φλογέρα έχει μέσα υγρασία.

Μην την κλείνεις αμέσως σε θήκη ή στο ταγάρι.

Άφησέ την για λίγο όρθια σε ένα σκιερό μέρος να στεγνώσει φυσικά.

Ποτέ μην την ακουμπάς πάνω σε καλοριφέρ ή κοντά σε σόμπα, γιατί το απότομο στέγνωμα θα την κάνει να σκάσει (να ανοίξει χαραμάδα).

3. Η προστασία από τα σκασίματα
Οι παλιοί τσοπάνηδες, για να σιγουρέψουν ότι η φλογέρα δεν θα ανοίξει από τα χτυπήματα ή την πολυκαιρία, έκαναν το εξής:

Έδεναν σφιχτά με κηρωμένο νήμα (γερό σπάγκο) το καλάμι σε δύο-τρία σημεία: στις δύο άκρες και στη μέση, εκεί που δεν υπάρχουν τρύπες. Αυτό λειτουργεί σαν «στεφάνι» που κρατάει το ξύλο ενωμένο.

4. Καθαρισμός των τρυπών
Πού και πού, έλεγχε τις τρύπες μήπως έχει μαζευτεί σκόνη ή χνούδι. Μπορείς να τις καθαρίζεις απαλά με ένα φτερό ή μια μικρή βούρτσα. Αν οι τρύπες βουλώσουν έστω και λίγο, ο ήχος θα βγαίνει «πνιγμένος».

Μια τελευταία συμβουλή:
«Η φλογέρα θέλει να την παίζεις». Αν την αφήσεις στο ράφι για καιρό, το ξύλο «πεθαίνει» και ο ήχος ξεραίνεται. Όσο πιο πολύ τη λαλάς, τόσο πιο πολύ στρώνει ο ήχος της και γίνεται δικός σουΕπειδή η παραδοσιακή φλογέρα δεν έχει γραπτές νότες, οι οργανοπαίκτες χρησιμοποιούν ένα απλό σύστημα με κύκλους για να δείξουν ποιες τρύπες πρέπει να είναι κλειστές.

Φαντάσου τις 6 τρύπες της φλογέρας σου στη σειρά. Ο μαύρος κύκλος (●) σημαίνει κλειστή τρύπα και ο άσπρος (○) σημαίνει ανοιχτή.

ΟΔΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΡΩΤΕΣ ΝΟΤΕΣ
Ξεκινάμε από τη βάση, έχοντας όλες τις τρύπες κλειστές, και ανεβαίνουμε:

Νότα 1 (Η πιο βαριά): ● ● ● ● ● ● (Όλες κλειστές - φυσάμε πολύ γλυκά)

Νότα 2: ● ● ● ● ● ○ (Ανοίγουμε την τελευταία τρύπα κάτω)

Νότα 3: ● ● ● ● ○ ○ (Ανοίγουμε τις δύο τελευταίες)

Νότα 4: ● ● ● ○ ○ ○ (Ανοίγουμε τις τρεις τελευταίες - τώρα παίζει μόνο το πάνω χέρι)

Νότα 5: ● ● ○ ○ ○ ○ (Κλειστές μόνο οι δύο πάνω)

Νότα 6: ● ○ ○ ○ ○ ○ (Κλειστή μόνο η πρώτη πάνω)

Νότα 7 (Η πιο ψιλή): ○ ○ ○ ○ ○ ○ (Όλες ανοιχτές)

ΜΙΚΡΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΓΙΑ ΚΑΛΟ ΗΧΟ
Το "πάτημα": Τα δάχτυλά σου πρέπει να πατάνε με την "ψίχα" (το μαλακό μέρος της άκρης του δαχτύλου) και όχι με το νύχι. Πρέπει να νιώθεις ότι η τρύπα σφραγίζει τελείως, σαν να βάζεις τάπα.

Η ένταση του αέρα:

Στις βαριές νότες (πολλές τρύπες κλειστές), φύσα πολύ σιγά, σαν να ψιθυρίζεις μέσα στο καλάμι.

Στις ψιλές νότες (πολλές τρύπες ανοιχτές), μπορείς να φυσήξεις λίγο πιο δυνατά.

Το "υπερφύσημα": Αν φυσήξεις απότομα και δυνατά ενώ έχεις κλειστές τις τρύπες, η φλογέρα θα "τσιρίξει" και θα βγάλει την ίδια νότα αλλά μια οκτάβα πιο ψηλά. Αυτό είναι δύσκολο αλλά είναι η τεχνική που χρησιμοποιούν οι δεξιοτέχνες για να παίζουν γρήγορους σκοπούς.

Η ΠΡΩΤΗ ΣΟΥ ΑΣΚΗΣΗ
Δοκίμασε να παίξεις τις νότες μία-μία ανεβαίνοντας: ●●●●●● → ●●●●●○ → ●●●●○○ → ●●●○○○

Και μετά πάλι πίσω, κλείνοντάς τες σιγά-σιγά. Μόλις το καταφέρεις αυτό χωρίς να σου "σφυρίζει" ο ήχος, είσαι έτοιμος να ξεκινήσεις το πρώτο σου τραγούδι!

Θα ήθελες να σου δείξω πώς να παίξεις μια απλή μελωδία, όπως το ξεκίνημα ενός παραδοσιακού σκοπού, χρησιμοποιώντας αυτούς τους κύκλους;



Ας δοκιμάσουμε να παίξουμε έναν πολύ απλό και γνώριμο σκοπό, που μοιάζει με το ξεκίνημα πολλών παραδοσιακών τραγουδιών. Θα χρησιμοποιήσουμε τις τρεις πάνω τρύπες (το αριστερό χέρι) για να είναι πιο εύκολο στην αρχή.

Θυμήσου: ● = κλειστή τρύπα, ○ = ανοιχτή τρύπα.

Μια απλή παραδοσιακή μελωδία (σε 3 κινήσεις)
Βήμα 1: Ξεκίνημα (Η βάση) ● ● ● ○ ○ ○ (Κλειστές οι τρεις πάνω τρύπες. Κράτα τον ήχο σταθερό για δύο δευτερόλεπτα)

Βήμα 2: Το ανέβασμα ● ● ○ ○ ○ ○ (Άνοιξε το τρίτο δάχτυλο) ● ○ ○ ○ ○ ○ (Άνοιξε και το δεύτερο δάχτυλο)

Βήμα 3: Το γύρισμα (Ο καημός) ● ● ○ ○ ○ ○ (Ξανακλείσε το δεύτερο) ● ● ● ○ ○ ○ (Ξανακλείσε και το τρίτο και κράτα τον ήχο μέχρι να σβήσει η ανάσα σου)

Πώς να το κάνεις να ακούγεται «τσοπάνικο»
Το «στόλισμα»: Ενώ έχεις κλειστές τις τρύπες (π.χ. στο Βήμα 1), κούνα πολύ γρήγορα το τελευταίο δάχτυλο του κάτω χεριού (το δεξί) πάνω από την τρύπα του, χωρίς όμως να την κλείσεις τελείως. Αυτό θα κάνει τον ήχο να τρέμει ελαφρά, σαν το κελάηδισμα του αηδονιού.

Η ανάσα: Μην σταματάς τον αέρα ανάμεσα στις νότες. Άφησε τη μία νότα να «γλιστράει» μέσα στην άλλη.

Το τελείωμα: Στο τέλος της μελωδίας, άφησε την ένταση του αέρα να μειωθεί σιγά-σιγά μέχρι ο ήχος να γίνει ένας ψίθυρος και να χαθεί.

Η Συμβουλή του Γιάννου
«Όταν παίζεις, μην κοιτάς τα δάχτυλά σου. Κλείσε τα μάτια και φαντάσου ότι είσαι σε μια βουνοκορφή και θέλεις η φωνή σου να φτάσει απέναντι, στην άλλη πλαγιά.»

Μόλις νιώσεις σιγουριά με αυτές τις τρεις νότες, μπορείς να αρχίσεις να χρησιμοποιείς και το κάτω χέρι για να κάνεις τη μελωδία πιο πλούσια και βαθιά.



Η φλογέρα, ειδικά η καλαμένια, είναι ευαίσθητη στα χτυπήματα και τις αλλαγές του καιρού. Μια χειροποίητη θήκη θα την κρατήσει ασφαλή και θα της δώσει την όψη ενός αληθινού κειμηλίου.

Οι τσοπάνηδες έφτιαχναν τις θήκες τους με ό,τι υλικά είχαν πρόχειρα, αλλά πάντα με περίσσια φροντίδα.

1. Η Δερμάτινη Θήκη (Η παραδοσιακή)
Είναι η πιο ανθεκτική και προστατεύει το ξύλο από την υγρασία.

Υλικό: Ένα κομμάτι μαλακό δέρμα (από κατσίκα ή αρνί).

Κατασκευή: Κόβεις ένα παραλληλόγραμμο κομμάτι, λίγο μακρύτερο από τη φλογέρα σου. Το διπλώνεις στη μέση και ράβεις την άκρη με έναν γερό σπάγκο ή ένα λεπτό λωρίδι δέρματος.

Το δέσιμο: Στο πάνω μέρος αφήνεις ένα μακρύ κορδόνι για να την τυλίγεις σφιχτά.

2. Η Υφαντή ή Μάλλινη Θήκη
Αν δεν έχεις δέρμα, μια θήκη από χοντρό ύφασμα ή μαλλί είναι εξαιρετική λύση.

Υλικό: Ένα κομμάτι από παλιά κάπα, ένα χοντρό υφαντό ή ακόμα και μια πλεκτή λωρίδα από μαλλί.

Πλεονέκτημα: Το μαλλί απορροφά την υγρασία που μένει στη φλογέρα μετά το παίξιμο, προστατεύοντας το καλάμι από το να "σκάσει".

3. Το "Κρεμαστάρι"
Οι παλιοί συνήθιζαν να δένουν στη θήκη τους ένα πλεχτό κορδόνι για να την κρεμάνε στον ώμο ή να τη δένουν στο ζωνάρι τους. Έτσι, την είχαν πάντα πρόχειρη μόλις το κοπάδι ησύχαζε και άρχιζε το "λάλημα".

Μικρά Στολίδια
Μπορείς να ομορφύνεις τη θήκη σου προσθέτοντας:

Χάντρες: Μια γαλάζια χάντρα στην άκρη του κορδονιού για το "μάτι".

Φούντες: Μικρές μάλλινες φούντες στο κάτω μέρος, όπως είχαν τα παλιά ταγάρια.

Κέντημα: Αν η θήκη είναι υφασμάτινη, μπορείς να κεντήσεις με μια κλωστή τα αρχικά σου ή ένα απλό σχέδιο (έναν σταυρό ή ένα κλαδί).

Θυμήσου: Πριν βάλεις τη φλογέρα στη θήκη, βεβαιώσου ότι έχει στεγνώσει λίγο από την ανάσα σου, για να μην μουχλιάσει το εσωτερικό της.