Ο ΜΠΑΜΠΑΣ ΤΟΥ ΣΙΜΟΝ

Διήγημα του Γκυ ντε Μωπασάν

Ι. Η Σκληρή Υποδοχή 

Το ρολόι του χωριού χτύπησε μεσημέρι. Η πόρτα του σχολείου άνοιξε και η μικρή στρατιά των παιδιών ξεχύθηκε έξω, το ένα πάνω στο άλλο, δημιουργώντας έναν θόρυβο σαν μελίσσι που βγαίνει από την κυψέλη. Αντί όμως να σκορπίσουν γρήγορα προς τα σπίτια τους, σταμάτησαν σε μικρές ομάδες, ψιθυρίζοντας. Εκείνη τη μέρα, ο Σιμόν, ο γιος της Λα Μπλανσότ, είχε εμφανιστεί για πρώτη φορά στο σχολείο. Όλα τα παιδιά ήξεραν την ιστορία της μητέρας του. Αν και η Λα Μπλανσότ ήταν μια γυναίκα με αξιοπρέπεια και σπιτικό νοικοκυρεμένο, το χωριό δεν της συγχωρούσε πως είχε αποκτήσει παιδί χωρίς γάμο. Ο Σιμόν ένιωθε το βάρος αυτής της απομόνωσης χωρίς να το καταλαβαίνει. Στεκόταν στην άκρη, μόνος, κοιτάζοντας τα άλλα παιδιά με τα μεγάλα, θλιμμένα μάτια του. Ένα αγόρι, ο γιος του δημάρχου, τον πλησίασε με ειρωνικό ύφος: — Πώς σε λένε εσένα; — Σιμόν, απάντησε το παιδί. — Σιμόν τι; Ποιο είναι το επίθετό σου; Ο Σιμόν χαμήλωσε το κεφάλι. — Με λένε Σιμόν. Τότε, ένα άλλο παιδί φώναξε δυνατά: — Μα δεν έχεις μπαμπά; Ένα παγωμένο κενό δημιουργήθηκε γύρω του. Ο Σιμόν τραύλισε: — Όχι... δεν έχω. Η απάντηση αυτή προκάλεσε ένα ξέσπασμα άγριων γέλιων. «Δεν έχει μπαμπά! Δεν έχει μπαμπά!» φώναζαν ρυθμικά. Ο Σιμόν, πνιγμένος από μια ξαφνική οργή και ντροπή, όρμησε πάνω τους. Άρχισε να κλωτσάει και να δαγκώνει, όμως η υπεροχή των άλλων ήταν συντριπτική. Σύντομα βρέθηκε στο έδαφος, ηττημένος, με τα ρούχα λερωμένα και την καρδιά κομματιασμένη.

 ΙΙ. Στην Όχθη του Ποταμού

 Το παιδί έτρεξε μακριά από το χωριό. Δεν ήθελε να δει κανέναν. Τα πόδια του τον οδήγησαν στο ποτάμι, εκεί όπου το νερό έτρεχε βαθύ και ήσυχο κάτω από τις ιτιές. Στο μυαλό του είχε καρφωθεί μια τρομερή σκέψη: «Αφού δεν έχω μπαμπά, δεν πρέπει να ζω». Κάθισε στα χόρτα. Η φύση γύρω του ήταν γεμάτη ζωή. Ένας μικρός πράσινος βάτραχος πήδηξε δίπλα στα πόδια του. Ο Σιμόν τον έπιασε με τα δυο του χέρια, θαυμάζοντας το λαμπερό του δέρμα. Για μια στιγμή, η παιδική του περιέργεια νίκησε τη θλίψη. Όμως, η σκέψη του σχολείου επέστρεψε σαν σκοτεινό σύννεφο. — Θα πνιγώ, είπε ψιθυριστά. Δεν έχω μπαμπά. Τα δάκρυα άρχισαν να κυλούν ξανά, ζεστά και πικρά. Ξάπλωσε ανάσκελα, κοιτάζοντας τον γαλάζιο ουρανό, και ένιωσε μια απέραντη μοναξιά. 

 ΙΙΙ. Ο Σιδεράς Φιλίπ 

Ξαφνικά, μια βαριά σκιά έπεσε πάνω του. — Τι τρέχει, μικρέ; Γιατί κλαις έτσι στην όχθη του ποταμού; Ο Σιμόν σηκώθηκε και είδε έναν άντρα επιβλητικό. Ήταν ο Φιλίπ, ο σιδεράς του χωριού, με το πρόσωπο μουτζουρωμένο από τον καπνό και τα μπράτσα του δυνατά σαν σίδερα. — Με κοροϊδεύουν... είπε ο Σιμόν ανάμεσα σε αναφιλητά. Λένε πως δεν έχω μπαμπά. Ο Φιλίπ ένιωσε έναν κόμπο στον λαιμό. Γνώριζε τη Λα Μπλανσότ· ήξερε πως ήταν μια γυναίκα που είχε προδοθεί, αλλά παρέμενε περήφανη. — Έλα μαζί μου, παιδί μου, είπε ο σιδεράς με φωνή που έτρεμε από συγκίνηση. Θα σε πάω στη μαμά σου και θα δούμε τι θα κάνουμε γι' αυτόν τον μπαμπά. IV. Η Υπόσχεση Όταν έφτασαν στο σπίτι, η Λα Μπλανσότ βγήκε στην αυλή. Ήταν χλωμή και πανέμορφη. Βλέποντας τον γιο της να κρατά το χέρι του σιδερά, κατάλαβε αμέσως τι είχε συμβεί. Η ντροπή την έκανε να στηριχτεί στον τοίχο για να μην πέσει. — Μαμά! φώναξε ο Σιμόν. Ο κύριος λέει πως θα μου βρει έναν μπαμπά! Ο Φιλίπ κοίταξε τη γυναίκα στα μάτια. Είδε τον πόνο της και την αξιοπρέπειά της. — Θέλεις να γίνω εγώ ο μπαμπάς σου, Σιμόν; ρώτησε. Το παιδί έλαμψε. — Ναι! Αλλά θα είσαι ο αληθινός μου μπαμπάς; Όχι σαν ψέματα; — Ο αληθινός σου, απάντησε ο Φιλίπ. Πες το σε όλους αύριο: Ο μπαμπάς μου είναι ο Φιλίπ ο σιδεράς.

 V. Η Τελική Νίκη

 Την επόμενη μέρα, ο Σιμόν μπήκε στην αυλή του σχολείου σαν στρατηγός. Όταν τα παιδιά τον περικύκλωσαν έτοιμα για νέα χλευάσματα, εκείνος δεν υποχώρησε. — Έχω μπαμπά! Είναι ο Φιλίπ ο σιδεράς και είπε πως θα δακτυλοδείχνει όποιον με πειράξει! Η σιωπή που ακολούθησε ήταν απόλυτη. Κανείς δεν τολμούσε να τα βάλει με τον πιο δυνατό άντρα του χωριού. Όμως, η κοινωνία παρέμενε σκληρή. Τα παιδιά, ακούγοντας τους μεγάλους, άρχισαν να λένε πως «δεν μετράει, γιατί δεν είναι παντρεμένοι». Ο Σιμόν έτρεξε ξανά στο σιδηρουργείο. Μέσα στις φωτιές και τον κρότο των σφυριών, στάθηκε μπροστά στον Φιλίπ. — Μου λένε πως δεν είσαι αληθινός μπαμπάς γιατί δεν πήρες τη μαμά. Αν δεν την παντρευτείς, θα πάω πάλι στο ποτάμι! Ο Φιλίπ άφησε κάτω το σφυρί του. Κοίταξε το παιδί και ένιωσε πως αυτή η αθώα απαίτηση ήταν η φωνή της ίδιας της δικαιοσύνης. Πήγε στο σπίτι της Λα Μπλανσότ και της ζήτησε να γίνει γυναίκα του. Εκείνη δέχτηκε με δάκρυα ευγνωμοσύνης. Από εκείνη τη μέρα, ο Σιμόν δεν ήταν πια ο στόχος κανενός. Είχε ένα όνομα, ένα σπίτι και τον πιο δυνατό πατέρα του κόσμου.

Το διήγημα «Ο ΜΠΑΜΠΑΣ ΤΟΥ ΣΙΜΟΝ» αποτελεί μια από τις πιο τρυφερές και ταυτόχρονα διεισδυτικές στιγμές στη λογοτεχνική πορεία του ΓΚΥ ΝΤΕ ΜΩΠΑΣΑΝ. Αν και ο συγγραφέας είναι γνωστός για τον κυνικό νατουραλισμό του, εδώ παραδίδει ένα μάθημα κοινωνικής ανθρωπολογίας με επίκεντρο την παιδική ψυχολογία.

---

Η Κριτική Ανάλυση

1. Η Σκληρότητα της Κοινωνικής Σύμβασης

Ο Μωπασάν τοποθετεί τη δράση σε μια κλειστή αγροτική κοινωνία του 19ου αιώνα, όπου η «τιμή» μιας γυναίκας και η νομιμότητα ενός παιδιού καθορίζουν την επιβίωσή τους. Η σκληρότητα των παιδιών στο προαύλιο δεν είναι τίποτα άλλο από την αντανάκλαση των ψιθύρων των ενηλίκων. Τα παιδιά γίνονται οι «δήμιοι» μιας ηθικής που δεν καταλαβαίνουν, αλλά υπηρετούν τυφλά.

2. Το Παιδί ως Φορέας του Στίγματος

Ο Σιμόν δεν υποφέρει επειδή του λείπει η πατρική φιγούρα ως πηγή αγάπης, αλλά επειδή του λείπει ο κοινωνικός τίτλος του πατέρα. Για το παιδί, ο πατέρας είναι μια «ασπίδα» απέναντι στον χλευασμό. Η σκηνή στο ποτάμι, όπου η ομορφιά της φύσης έρχεται σε αντίθεση με την απελπισία του παιδιού, υπογραμμίζει το πόσο αφύσικη είναι η κοινωνική προκατάληψη: η φύση αποδέχεται τον Σιμόν, οι άνθρωποι όμως όχι.

3. Ο Φιλίπ: Η Δύναμη της Επιλογής

Ο σιδεράς Φιλίπ αντιπροσωπεύει τον εξω-θεσμικό ιπποτισμό. Δεν είναι ο βιολογικός πατέρας, αλλά επιλέγει να γίνει ο κοινωνικός πατέρας. Η αντίθεση ανάμεσα στη φυσική του δύναμη (το σφυρί και το αμόνι) και την ηθική του ευαισθησία είναι το κλειδί του έργου. Ο Μωπασάν προτείνει μια νέα μορφή οικογένειας: αυτήν που δεν βασίζεται στο αίμα, αλλά στην απόφαση για προστασία και ευθύνη.

4. Η Λύτρωση μέσω της Αποδοχής

Το τέλος του διηγήματος είναι ασυνήθιστα αισιόδοξο για τα δεδομένα του Μωπασάν. Η αποκατάσταση του Σιμόν έρχεται μέσα από τον γάμο της μητέρας του, γεγονός που δείχνει ότι ο συγγραφέας αναγνωρίζει τη δύναμη της αγάπης, αλλά ταυτόχρονα παραδέχεται πως, για να σταματήσει ο διωγμός, πρέπει να ικανοποιηθούν οι κοινωνικοί τύποι.

---

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Πρόκειται για ένα αριστούργημα που παραμένει επίκαιρο, θυμίζοντάς μας ότι ο εκφοβισμός (bullying) και ο κοινωνικός αποκλεισμός έχουν βαθιές ρίζες στον φόβο μας για το «αντικανονικό».

Πότε γράφτηκε και πού δημοσιεύτηκε

Το διήγημα γράφτηκε το 1879. Δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά την 1η Δεκεμβρίου 1879 στο περιοδικό La Réforme politique et littéraire (γνωστό και ως Revue bleue). Αργότερα, το 1881, συμπεριλήφθηκε στην πρώτη συλλογή διηγημάτων του Μωπασάν με τίτλο «Η κατοικία Τελιέ» (La Maison Tellier).

Γιατί το έγραψε

Ο Μωπασάν έγραψε το διήγημα αυτό επηρεασμένος από το λογοτεχνικό ρεύμα του Ρεαλισμού και του Νατουραλισμού, που κυριαρχούσαν στη Γαλλία την εποχή εκείνη. Οι κύριοι λόγοι ήταν:

• Κοινωνική κριτική: Ήθελε να καταδείξει τη σκληρότητα και την υποκρισία της επαρχιακής κοινωνίας απέναντι στις ανύπαντρες μητέρες και τα παιδιά που γεννήθηκαν εκτός γάμου («νόθα»).

• Παιδική ψυχολογία: Ενδιαφερόταν να εξερευνήσει το τραύμα της παιδικής ηλικίας και τον αντίκτυπο που έχει ο κοινωνικός αποκλεισμός (το σημερινό bullying) στην ψυχή ενός παιδιού.

• Ανθρωπισμός: Σε αντίθεση με άλλα πιο σκοτεινά έργα του, εδώ θέλησε να προβάλει μια πράξη ανιδιοτελούς καλοσύνης και τη δυνατότητα ηθικής αποκατάστασης μέσα από τη βούληση του ατόμου (του σιδερά Φιλίπ).

Πού διαδραματίζεται

Η ιστορία διαδραματίζεται στη γαλλική επαρχία, στην περιοχή της Νορμανδίας, η οποία αποτελεί το σκηνικό για τα περισσότερα έργα του Μωπασάν.

• Το τοπίο: Το χωριό βρίσκεται κοντά σε ένα ποτάμι (πιθανότατα ο Σηκουάνας ή παραπόταμός του), που παίζει καθοριστικό ρόλο στη δραματική κορύφωση της ιστορίας.

• Το περιβάλλον: Η δράση μοιράζεται ανάμεσα στο σχολείο του χωριού, την όχθη του ποταμού, το σπίτι της Λα Μπλανσότ και το σιδηρουργείο. Το σιδηρουργείο, ειδικά, συμβολίζει τη βιομηχανική δύναμη και την εργατική τάξη που έρχεται να δώσει λύση εκεί που η στενή «αστική» ηθική του χωριού αποτυγχάνει